Phát triển du lịch cộng đồng – để người dân làm chủ thể

Ngay như Hà Giang sau khi được công nhận là thành viên Công viên Địa chất toàn cầu thu hút khá đông khách du lịch và có quy hoạch 75 làng bản phát triển du lịch cộng đồng nhưng thực tế những bản làng này chưa phát triển du lịch cộng đồng theo đúng nghĩa. Khách chỉ ghé vào thăm quan rồi lại đi nên hiệu quả về kinh tế du lịch chưa cao.

Phát triển du lịch cộng đồng – để người dân làm chủ thể

Du lịch cộng đồng đang được nhìn nhận như là một trong những động lực góp phần phục hồi yếu tố văn hoá dân tộc tại nhiều bản làng cũng như cách làm xoá đói nghèo hiệu quả. Tuy nhiên, để phát triển du lịch cộng đồng theo đúng nghĩa đang cần sự vào cuộc của cấp quản lý, doanh nghiệp và người dân.

Chỉ lựa chọn một số làng bản đặc sặc cho du lịch cộng đồng

Vùng dân tộc thiểu số và miền núi và chiếm ¾ diện tích cả nước, dân số khoảng 20 triệu người sống xen kẽ, mỗi dân tộc có phong tục tập quán riêng, có bề dày lịch sử, có chiều sâu văn hoá đậm đà bản sắc tạo nên sức hút với du khách. Mọi người đều nhìn thấy tiềm năng nhưng để biến nó thành hiện thực là cả một quá trình.

Theo Tổng cục Du lịch, dễ nhận thấy các điểm du lịch cộng đồng này đều nằm ở các vùng điều kiện đi lại còn khó khăn; nên muốn phát triển việc đầu tiên là phải có quy hoạch để thu hút đầu tư. Tiếp đến là nâng cấp hệ thống hạ tầng, và có hướng đào tạo nguồn nhân lực để nắm bắt nhu cầu và phục vụ khách. Để làm được điều này, Nhà nước cần đầu tư ban đầu, sau đó có sự hỗ trợ của doanh nghiệp và sự tham gia của người dân. Trên thực tế, hiện nay, ở nước ta vẫn chưa có quy định rõ ràng về loại hình du lịch nên việc thống kê hiện trạng phát triển và đánh giá rút kinh nghiệm chưa thực hiện thống nhất. Ở các địa phương, loại hình du lịch này đang phát triển dưới sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ hoặc do cộng đồng dân cư tự tổ chức trên cơ sở học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau.

Ông Lương Hồng Quang, Phó Viện trưởng Viện Văn hoá nghệ thuật Việt Nam cho rằng: Muốn phát triển du lịch thì phải kết nối được doanh nghiệp lữ hành từ Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, vì họ mới là đơn vị trực tiếp đưa khách đến với cộng đồng. Nhà nước chỉ là đơn vị quản lý nhà nước hỗ trợ về mặt chính sách, thu hút đầu tư và đảm bảo lợi ích của họ khi đầu tư vào cộng đồng. Khi phát triển loại hình này cần có sự phân chia hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp và cộng đồng. Có một thực tế là du lịch cộng đồng không hướng vào số đông mà hướng đến nét đặc thù của từng dân tộc theo hướng bảo tồn tính nguyên vẹn.

Đại diện Sở VHTTDL Hoà Bình cũng thẳng thắn cho rằng: Không phải bản làng nào cũng phát triển được du lịch cộng đồng. Nó gồm nhiều yếu tố tổng hoà từ môi trường cảnh quan, bề dày lịch sử và có những nét đặc sắc riêng có. Miền Bắc có du lịch cộng đồng Sapa (Lào Cai) phát triển khá mạnh và được coi là tiêu biểu. Nhưng trước khi nhắc về du lịch cộng đồng thì người ta biết đến Sapa là điểm nghỉ dưỡng có khí hậu ôn đới. Du lịch cộng đồng chỉ là nhánh mới phát triển nhưng khai thác khá hiệu quả.

Để người dân thành chủ thể

Muốn phát triển du lịch cộng đồng, người dân sở tại phải đóng vai trò là chủ thể của sản phẩm du lịch. “Trên thực tế, khi triển khai dự án điểm du lịch cộng đồng thì khó khăn nhất chính là từ ý thức của người dân”, đại diện Sở VHTTDL Lạng Sơn và Hà Giang cùng chung nhận xét. Ngay như Hà Giang sau khi được công nhận là thành viên Công viên Địa chất toàn cầu thu hút khá đông khách du lịch và có quy hoạch 75 làng bản phát triển du lịch cộng đồng nhưng thực tế những bản làng này chưa phát triển du lịch cộng đồng theo đúng nghĩa. Khách chỉ ghé vào thăm quan rồi lại đi nên hiệu quả về kinh tế du lịch chưa cao.

Ông Mai Tư, Phó giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Thanh Hoá cho biết, tỉnh cũng có quy hoạch 10 làng bản phát triển du lịch cộng đồng nhưng trên thực tế có bản cả năm chỉ có 1-2 đoàn khách đến. Do đó, vấn đề quan trọng khi quy hoạch phát triển du lịch cộng động phải có khách đến thường xuyên, muốn vậy có sự vào cuộc của doanh nghiệp và tạo thành điểm nhấn thu hút khách. Cho nên khi chọn lọc bản làng phát triển du lịch cộng đồng không phải chọn số lượng nhất định để vừa tập trung nguồn lực đầu tư. Trên thực tế điểm du lịch cộng đồng thực sự là điểm nhấn khi gắn với môi trường, lịch sử và người dân có ý thức làm du lịch sẽ dễ hút khách hơn. Chính vì vậy, trong chiến lược quy hoạch phát triển du lịch cộng đồng thời gian tới, Thanh Hoá gắn địa danh có sẵn như thành nhà Hồ, thành Lam Kinh, suối cá Cẩm Lương.

Đại diện Sở VHTTDL Hoà Bình cũng thừa nhận, hiện tỉnh có 2 điểm du lịch cộng đồng là Bản Lác (Mai Châu) và bản Giang Mỗ (TP Hoà Bình) phát triển từ hơn chục năm nay bắt nguồn từ chính việc người dân và doanh nghiệp lữ hành tự bắt tay nhau làm du lịch. Kiểu làm du lịch từ “dưới lên”, ban đầu là tự phát, họ cũng dần tích luỹ kinh nghiệm và có những thay đổi hợp với nhu cầu của khách như cùng góp công tu sửa hệ thống hạ tầng trong thôn bản; xây dựng nhà vệ sinh sạch sẽ, đầu tư khung dệt để khôi phục nghề thủ công truyền thống. Hiện nay tỉnh Hoà Bình có triển khai điểm du lịch cộng đồng nữa tại xã Phong Phú (huyện Tân Lạc) nhưng làm theo kiểu “từ trên xuống” thì việc đầu tiên phải tạo cho dân có ý thức về làm du lịch như họp cấp uỷ, chính quyền, họp dân để thay đổi nhận thực từ vệ sinh môi trường, bảo tồn giá trị truyền thống, có sự hỗ trợ Nhà nước về hạ tầng và có sự tham gia của doanh nghiệp thì đến nay mới có đoàn khách quốc tế đến đầu đặn hơn. Với điểm du lịch cộng đồng “có thương hiệu” như bản Lác, việc mở lớp đào tạo kỹ năng làm du lịch theo hướng xã hội hoá, chúng tôi mở lớp, kinh phí do các cá nhân, hộ kinh doanh du lịch trong bản tự đóng góp vì họ ý thức được học những kỹ năng đó có lợi cho chính công việc đón khách của họ. Còn những điểm du lịch cộng đồng khác thì việc đào tạo này hoàn toàn trông chờ vào nguồn ngân sách nhà nước hoặc sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế.

 

Vai trò người dân trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng được tôn trọng vì họ chính là chủ thể để khách đến và nếu có được kỹ năng làm du lịch thì chính họ sẽ tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc./.